چیستی و تعریف علم از مباحث مهم و پایه ای در علوم است.البته اغلب تعریفی صحیح از آن ارایه نمی شود و دانشجویان شاید بپرسند که دانستن یا ندانستن تعریف و چیستی علم چه سودی دارد. اما اگر خوب دقت کنیم خواهیم دید که تقریبا مباحث حاضر در علوم انسانی باالاخص، منشعب از این مبحث خواهند بود.
ایشان در ابتدای صحبت های خود که مقایسه ای بین سیستم آموزشی و تربیتی اسلام ومسیحیت داشت با این عنوان که اصلاح طلب است و نسبت به اسلام تعصبی ندارد شروع کرد ، حالا ما کاری به این حرف نداریم که رهبر اصلاح طلبان جناب آقای خاتمی در دوران زعامت خویش دم از اسلام ناب محمدی می زد و از اسلام دفاع می کردو قطعا ایشون حداقل در ظاهر امر تعصب داشته اند که در مقام دفاع بر آمده اندو گرنه کسی که تعصب نداشته باشد نمی تواند مدافع باشد.حالا یا حرف این خانم ر ا باید پذیرفت یا رهبر اصلاح طلبان را!!!!!!!!!!!!!
اما از نکات قابل توجه صحبت ایشان و دوستانشان بود بیان تاریخی شکل گیری مذهب پروتستان از دل دین مسیحیت بود که بعد تاثیر آن را در علم و نظام های اقتصادی باالاخص و نظامهای تعلیم و تربیت و.... باشد . خوب طبیعتا تا اینجا که نباید مشکلی وجود داشته باشد . مبحثشون جالب بود ولی نتیجه گیری ایشان بسیار متعصبانه و به نظر می آمد جهت دار. ایشان نتیجه گیری کردند که بعد شکل گیری مذهب پروتستان و تاثیرش در نظام سرمایه داری موجب انباشت ثروت در میان غربیان شد. که ایشان فرمودند که چرا ما در جامعه خود نباید به سمت ثروت اندوزی برویم و کسی هم که ثروتمند است با دیده خاصی که ناشی از بدبینی و سوئ ظن هست به آن نگاه می شود.
این مبحث که مذهب پروتستان باعث شکل گیری نظام های سرمایه داری شد را رد نمی کنیم اما چند سئوال و نکته بوجود آمد که قابل تامل است:
۱- اولا اسلام مخالف کسب ثروت نیست منتها اینکه از چه راهی کسب شود مهم است
۲- مرام و اصل مشترک تمام نظام های سرمایه داری کسب سود و لذت است یعنی به عبارتی اصالت لذت و اصالت سود واین به عنوان هدف توجیح کننده وسیله خواهد بود یعنی ثروت دیگه مهم نیست از چه راهی باشد استعمار گری یا ربا خواری و یا هر راه دیگر
۳- این مبحث و نکاتی که ایشان فرمودند و انرا به نوعی به نظام آموزشی تعمیم دادند قطعا نارواست و البته بعید نسیت که ناشی از جهان بینی و تفکراتشان باشد.
بخشی
امروزه فراوان از غرب، غربزدگي، غرب ستيزي، غربي سازي و ... سخن گفته ميشود، اما اين غرب چيست؟ چه هويتي دارد؟ آيا اصلا موجودي به نام غرب هست تا ما با آن دشمني ورزيم يا آن را كعبه آمال گيريم؟
از حيث جغرافيايي اروپا و قاره آمريكا مغرب زمين ناميده ميشود. اما وقتي سخن از غربزدگي، غرب استعمارگر، غربي سازي و امثال اينها است، يك محدوده جغرافيايي خاص مد نظر نيست، بلكه منظور فرهنگ و تفكري خاص است كه در محدوده جغرافيايي اروپاي غربي و آمريكاي شمالي حاكميت را در دست داردو سعي در گسترش خود به همه جهان با حفظ مركزيت خود ( در همان محدوده جغرافيايي اروپاي غربي و آمريكاي شمالي) دارد. البته امروزه ژاپن را نيز به اين محدوده جغرافيايي ميافزايند.
آنچه در شناخت غرب مدنظر ما است، شناخت محور انديشه محور انديشه فرهنگي و تمدن غرب است. به عبارت ديگر، در صدد ديم دريابيم جلوههاي مختلف فرهنگ و تمدن و تفكر غرب از چه الگويي پيروي ميكنند و اين الگو از چه مباني و اصولي برخاسته است. ماهيت يا هويتغرب همين الگو است.
احتمالاً بارها با واژه "تفکر انتقادی" برخورد کرده اید، اما معنی آن چیست؟ بعضی افراد ممکن است تصور کنند که به ایراد گرفتن و اشکال تراشی از ایده های دیگران برمی گردد اما معنی این اصطلاح این نیست. به طور کلی، تفکر انتقادی ایجاد و پرورش یک فاصله احساسی و عقلانی بین خودتان و ایده ها و نظرات است—چه این نظرات متعلق به خودتان باشد چه دیگران—تا بتوانید حقیقت، اعتبار، و معقول بودن مسئله ای را بهتر ارزیابی کنید.
مقدمه
بشرجديد همواره به دنبال آن است که تمام حوادث و رخدادها را با علم به اثبات برساند. دراين تکاپو برخي از دانشمندان که نسبت به دين تعبد داشته يا درجامعه، دين مي زيسته اند بعضاً بين يافته هاي علمي خود وآنچه درمتون مقدس به آن متعبد شده اند،تعارض ديده اند. البته براي روشن شدن محل بحث، بايد دومفهوم «علم»و«دين» وارتباط آنها،واضح شود.چه بسا برداشتهاي متفاوت از مفهوم علم ودين،مي تواند ارتباط بين آنها را بهم بزند. ازنظر اسلام بين علم ودين کاملاً هماهنگي است وهيچ گونه تعارض بين اين دونيست همچنانکه امام صادق(ع)مي فرمايند«العلم والدين توأمان» ناگفته نماند که مراد ما در اين مقاله ازعلم، علوم تجربي وگاهي علوم انساني است ومراد ازدين، دين مسيحيت ومتون مقدس ايشان است. البته واضح است دراين دعوا، گاهي منشأ اختلاف، تحريف مسيحيت ومتون مقدس بوده وگاهي، اشتباهات علم ودانشمندان. براي رفع اين تعارضات، پس از بيان آنها، راه حل هايي از طرف متکلمان ارائه شده که به آنها خواهيم پرداخت.
جريان سكولار در نتيجه نقادي هاي شيفتگان غرب و نوگرايان اوليه، همچنين در نتيجه داعيه هاي روشنفكران لائيك و اصلاح طلبي به وجود آمد كه خواستار پذيرش بدون چون و چراي فرهنگ و تمدن غرب بود. اعزام دانشجو، نهضت ترجمه، تاسيس مدارس جديد عوامل اصلي پيدايي جريان سكولار و گسترش آن به تعليم و تربيت مي باشند، البته نفوذ انگيزه هاي خارجي براي صدور تربيت غربي به كشورهاي جهان سوم، همچنين دخالت زمينه هاي اجتماعي داخلي رادر پذيرش اين نوع تربيت نمي توان ناديده گرفت.
مقدمه
خاستگاه رشد و تداوم فرهنگ سكولاريسم در اروپاست، به گونه اى كه امروزه وجهه غالب فرهنگ غرب را تشكيل مى دهد. در گستره فراملّى، كلان، ملّى و فردى مى توان از سكولاريسم بحث كرد. مجموعه مباحث اين بخش در زمينه تبيين مفهوم، روند شكل گيرى و مبانى سكولاريسم است. در اروپا طى سده هاى پس از عصر روشنگرى تحولاتى رخ داد كه منجر به شكل گيرى اين فرهنگ شد. با توجه به انباشت سرمايه ناشى از انقلاب صنعتى و فراورده هاى صنعتى، اين فرهنگ در قرن نوزدهم به استعمار و استثمار روى آورد. در مدتى اندك و به پشتوانه قدرت و توان نظامى و صنعتى، كشورهاى جهان تحت استيلا و نفوذ آن قرار گرفتند. اين تفكر در مواجهه با انديشه دينى حاكم بر جوامع اسلامى پيامدهاى گوناگونى به دنبال داشت.
در بسيارى از جوامع، نوعى دوگانگى فرهنگى و در شكل فاجعه آميزتر آن، انقطاع فرهنگى شكل گرفت. امروزه براى برخورد با فرهنگ بيگانه و به عبارت ديگر، اين مهمان ناخوانده، «غرب شناسى» از ضروريات آشكار جامعه ماست. اين نوشته به سهم خود تلاش دارد تا در اين زمينه، پرتوى بر ابهامات موجود بيفكند و راه هايى براى دستيابى به پاسخ پاره اى از اين پرسش ها، كه امروزه براى نسل فرهيخته و فرهنگ دولت مطرح است، نشان دهد.
آزادی و تعلیم و تربیت
هيچ آئين و مكتبي به اندازه آئين مقدس اسلام، نتوانيم جلوه هاي آزادي را بيابيم. شعاراساسي اسلام در اين خصوص آيه زيباي « لااكراه في دين » است، كه در انتخاب اين روش يا اين دين هيچگونه اجباري دركار نيست، راه رشد از ضلالت وگمراهي روشن شد.
كساني كه به طاغوت پشت كردند و به خدا ايمان آوردند به دستگيره ي محكمي چنگ زدند كه پاره شدني نيست وخدا شنوا و داناست.
دكتر خسرو باقري
چكيده
سه نگرش در تعليم و تربيت اسلامي وجود دارد. در نگرش نخست تعليم و تربيت اسلامي به منزله نظامي توصيفي است كه از طريق بررسي آثار دانشمندان مسلمان ميتوان بدان دست يافت. در نگرش دوم، نظامي استنباطي است كه بر اساس آن، ميتوان با استفاده از متون ديني براي همه مسائل تعليم و تربيت، پاسخي فراهم آورد. در نگرش سوم، تعليم و تربيت اسلامي به منزله نظامي استنباطي ـ تأسيسي تلقي شده است كه در آن برخي مسائل و مباحثِ مربوط به تعليم و تربيت از متون اسلامي استخراج ميشود و دسترسي به برخي موارد ديگر بر اساس روشهاي تجربي و پيشفرضهاي ديني، انجام ميگيرد.
در اين نوشتار سعي برآن است كه با عنايت به مطالب فوق، بااشارهاي كوتاه به ماهيت و تاريخچه تعليم و تربيت اسلامي به منزله رشتهاي دانشگاهي، روشهاي تحقيق و دستاوردهاي آن نيز مورد بررسي قرار گيرد.
اين مقاله در پاسخ به اين سؤال «كه اساسىترين چالشهاى فراروى رويكردهاى پژوهش و تحقيق در تربيت اسلامى كدامند»، ضمن بر شمردن چالشهاى موجود، به تبيين و تحليل آن موارد مىپردازد. اين موارد عبارتنداز: چالش بين مقام اكتشاف و داورى، كميّتگرايى يا كيفيّتگرايى، اصالت ماهيت يا اصالت تسميه، رويكرد تفهّمى يا تبيينى و توجه به دستاوردها يا منابع.
